آرمین لنگرودی

Germany

انتشارات فروغ بزرگترین انتشارات و کتابفروشی فارسی در کلن آلمان

انتشارات فروغ

گاه و ناگاه

پژوهش‌های تاکنونی آرمین لنگرودی در تاریخ ادیان ایرانی همواره با متدی علمی و مبتنی بر آخرین دستاوردها و پژوهش‌های ایران‌شناسی انجام یافته‌اند. واکاوی ریزبینانۀ تاریخ اجتماعی ایرانیان از آغاز پدیداری‌شان بر صحنۀ تاریخ و همچنین بررسی باورهای آنان با توجه به پژوهش‌های ایران‌شناسانِ شناخته شده، زیربنای تحقیقاتِ دین‌شناسی و تاریخ‌شناسیِ نویسنده را شکل می‌دهند. از اینرو – بعنوان نمونه – او برای نشان‌دادن چرایی برجسته‌تر شدن دینِ زرتشتی در زمان داریوش، به چگونگی به‌قدرت رسیدن این پادشاه می‌پردازد، تا ضرورت وقوع این رویداد را نمایان کند. بنابراین، این کتاب تنها یک پژوهش دربارهٔ «باورهای ایرانی» نیست، بلکه مروری بر زمینه‌های پدیداری آنها، یعنی «کیستیِ ایرانیان» نیز می‌باشد.

در این کتاب نویسنده در کنار پژوهش اصلی‌اش، بگونه‌ای جانبی، درپی روشن نمودن پروسهٔ فرم‌گیریِ تفکرهایی است که بعدها بر بستر آنها دین عربی حاکم بر ایران شکل گرفت. آشنایی نزدیکتر با این رویدادها ما را به چرایی و چگونگیِ «برایش» دین اسلام رهنمون و فهم ریشه‌های آنرا آسانتر می‌کند. نویسنده در اینجا نیز بار دیگر تلاش کرده دیدگاه خود مبنی بر "برایشی" و نه "آفرینشی" بودن ادیان را، و اینبار با مرکزیت دادن به دین‌های ایرانی، روشنتر به‌نمایش بگذارد. دیدگاهی که به ادیان یک ویژگیِ تاریخی می‌دهد و بدین‌ترتیب آنها را از "تقدس" دروغین بافته شده در پیرامونشان جدا می‌نماید.

Who We Are and What Iranian Religions Are

کیستی ما و چیستی دین های ایرانی

عدم آشنایی مسلمانان و ایرانیان با تاریخِ عقیدتیِ مسیحیت آغازین در سوریه و میانرودان و زمینه‌های یونانی، یهودی و دوآلیستی این تاریخ، به ترویج ایدة «تافتة جدا بافته» بودنِ اسلام و قرآن یاری رسانده است. هر چه آشنایی ما با ریشه‌های فرهنگی و مسیحیِ قرآن بیشتر شود، به همان اندازه از نامفهومی آن کاسته می‌گردد. دقیقاً همین «در ناآگاهی نگهداشتنِ مسلمین» یکی از نکاتی است که وقایع‌نگارانِ اسلامی، عمداً در تلاشِ تحققِ آن بوده‌اند، تا بدین‌وسیله بتوانند ایدة آسمانی بودنِ اسلام را گسترش دهند. باتوجه به آنچه که در این کتاب آمده‌ است، شاید دیگر آنچنان مشکل نباشد، زبان و مفاهیم بخشِ بزرگی از قرآن را بهتر بفهمیم. این زبان و شیوة تفکر در سده‌های نزدیک به پیش و پس از میلاد مسیح، زبان رایجِ ادبیِ همۀ جریاناتِ مذهبی بود، کما اینکه حتا اسطوره‌های اسلامی نیز، همگی اسطوره‌های شناخته شدة آن دوران بودند. تفاوت‌های کوچک موجود در بین برخی از این اساطیر با داستان‌های قهرمانانِ انجیل‌های رسمی، به‌معنای تفاوت اسلام با مسیحیت نیست، بلکه به‌معنیِ همخوانیِ نسبیِ این مذهب با برخی دیگر از «ارتدادهای» موجود در این مذهب بود، که تا بحال ـ بدلیلِ عدم پژوهش در پیرامون، یا حتا نابودیِ برخی از آنها ـ بر ما کمابیش ناشناخته مانده‌اند. این هم البته یک امر طبیعی است، چرا که اساساً دلیل پیدایش این دین، همین تفاوت‌های فرقه‌های پیش‌قراولِ آن با کلیسای رسمی بیزانس و روم بوده است.اسرارآمیز بودن بسیاری از بخش‌های قرآن، دلیلی برای درست بودنِ به‌کارگیریِ تفسیرهای «غیب‌گرایانة»‌ اسلامی برای بازگشایی آنها نیست، بلکه انگیزه‌ای برای تلاشِ بیشتر در جهتِ رمزگشایی علمی، تاریخی و خردمندانة آنهاست…

Apostasy in Early Christianity

ارتداد در مسیحیت آغازین و نقش آن در پیدایش و گسترش اسلام

چگونه مسلمان شدیم؟

پژوهشی مستند در تاریخ پیدایش و گسترش اسلام

کتاب "چگونه مسلمان شدیم؟" مبتنی بر پژوهش‌های جدیدی است که نظری کاملا متفاوت با نظر اسلام شناسان سنتی دارد. تاریخ طبری و سیره‌های ابن‌اسحاق و ابن‌هشام و احادیث، مبنای تاریخ نویسی سنتی اسلام هستند. پژوهش‌های جدید از یک‌ طرف بریافته‌های تازه باستان‌شناسی تکیه‌دارند مانند سکه‌شناسی، سنگ‌نوشته‌ها و کتیبه‌ها و از طرفی با مطابقت‌‌دادن روایات اسلامی با منابع یونانی، سریانی و پارسی میانه صورت می‌گیرند.

تاریخ سنتی اسلامی ـ همانطوری که در این کتاب نشان داده می‌شود ـ به گونه‌ای یک نگارش "پسا-زمانی" و برهمین مبنا خیال‌پردازانه و اُسطوره‌نگارانه بود. این وقایع‌نگاری، در گُذرِ اَدوار، به طور سیستماتیک، برنامه‌مَند و مُستمر به نفع حاکمان، مذهب، امامان و روحانیت مسلمان تغییر داده شده و بازسازی گردیده‌است. در این روشِ نگارشی، چیره‌گیِ داستانسرایی ایرانی نقش اولیه و بزرگی ایفا کرده، به طوری که ما در مواقعی، تفاوت بین داستانهای "شاهنامه" و "کارزار کربلا" و یا تفاوت شخصیت پهلوانانی همچون "علی" و "رستم" را نمی‌توانیم به راحتی تشخیص دهیم.

پیدایش اسلام همزمان است با دوران ساسانیان و جنگ‌های بی‌شمارِ آنها با امپراطوری روم شرقی (بیزانس). شکل‌گیری این مذهب می‌بایستی ضرورتاً با اتفاقات و شرایط سیاسی ‌ـ ‌اجتماعی این دوران، با کشمکش‌های این دو قدرت و با اعتقادات جاری مردم در آن زمان مرتبط باشد. به همین دلیل، بررسی مسائل "عقیدتی و ایدئولوژیکی" این دوران، جای گسترده‌تری را در این کتاب به خود اختصاص داده‌است. هدف نویسنده در این نوشته، نه بیانِ افسانه‌وارِ وقایع این دوران، بلکه فهم "مقبولیت و مشروعیتی" است، که در زمان خود به این وقایع داده می‌شد. محتوای این مشروعیت، همانا توجیه مذهبی ـ عقیدتی این رُخدادها بود، که بعدها به شکل مذهب جدیدی بنام «اسلام» پدیدار گردید. 

How Did We Become Muslims

چگونه مسلمان شدیم؟

نام این کتاب، خوانش وارونهٔ بند بیست‌وهفتم از بخش یکم کتاب اول موسا یعنی «آفرینش» است که در آن آمده: «و خدا انسان را همسان خویش‌ آفرید ...».

بنا بر این شناسه، هدف از نگارش این کتاب، برشکافتن روال تاریخیِ شکل‌دادن، گسترش و دگردیسی ادیان بدست انسانها و همینطور پژوهش در زمینهٔ چگونگی تأثیر و نفوذ آنها بر یکدیگر است. این شیوهٔ برخورد، پروسهٔ برایش یک دین را، روندی تاریخی می‌داند، که نه با پیدایش و کُنِش یک پیامبر، بلکه با زندگی اجتماعی انسانها پیوند دارد. پژوهشِ گواه‌مند پیرامون ادیان، بدون کندوکاو در چهارچوب اجتماعی‌، سیاسی و اقتصادیِ برآیش آنها شدنی نیست. بهمین نسبت هم بایستی ادیان را نمایشگر واهمه‌ها، امیدها، نیازها، وابستگی‌ها، دلبستگی‌ها و آرمانهای مردم در دوره‌های گوناگون تاریخ دانست و اینها همان چیزهایی هستند، که چهارچوب «روان» جامعهٔ انسانی را در زمان خود شکل می‌دادند.

بر این پایه، وظیفهٔ دین‌پژوهان در گام نخست نشان دادن همین چهارچوب کلی است، که نتیجهٔ سالها پژوهش بیطرفانه در بارهٔ ادیان گوناگون و هم‌سنجی آنها با یکدیگر است. برای رسیدن به این «شناخت عمومی» می‌بایستی با کاوش پیرامون «ادیان مشخص» آغاز کرد و در ادامه و با آشکار نمودن شباهتها، اختلافات و چگونگی زمانی‌-‌مکانی پیدایش آنها، به شناسایی شیوهٔ تاثیرگذاری آنها بر یکدیگر پرداخت. این اما تمامی راه نیست. در گام بعدی بایستی با تکیه بر همین شناخت عمومی به بازکاوی دوبارهٔ ادیان مشخص بازگشت تا بتوان این نمودهای بدست آمده را برای درک بهتر  هر یک از آنها بکار بست.

بنابراین، روش بکار گرفته شده در دانشِ «دین‌شناسی»، همانند هر دانشی، رفتن از مشخص به کُلیت (کُنکرِت به اَبسترَکت) و از آنجا بازگشت دوباره به مشخص است. در این راستا، کسانی که خود را در تمامی عمر خود تنها با یک دین، و آنهم بیشتر با "دین موروثی" خود، مشغول می‌کنند، افرادی هستند که برای همیشه با دیدی محدود و جانبدارانه "اندر خم یک کوچه" درجا می‌زنند، که در نهایت به نتیجه‌ای بجز "اثبات حقانیت تفکرات از پیش موجود و موروثی" آنها نخواهد انجامید.